Sugilanon: Ang Hakog Nga Datu

Sa panahon nga kakaraanon,

Didto sa usa ka balangay sa sidlakang kapupud-an. May usa ka hakog nga agalon nga si Datu Mahangul. Madagmalon kini niyang gipamunoan iyahang baybayonong banwa diin kanunay siyang nagpangikil sa alaot nga mga timawa. Hilabi na niini ang mga mangingisda. Nagpakabuhong siya pag-ayo sa mga sinakmit nga kuha sanglit nihit man uyamot ang ilang napukot. Kay kining ilang kuha dili ingon sa sagad nga kaisdaan. May bulawanong himbis nga matuod ug iyahang kining giangkon ang tanan. Miabot ang panahon sa kalisdanan ug diyotay ra ang kuha sa mga mananagat, sa pagkasayod kaniya niini, misurok ang kapungot ni Datu Mahangul ug gisakmit niya ang pipila ra tawong kuha sa mga mangigisda. Sa laktod daw gipatumbaya lamang niya iyang mga sakop sa kagusla ug kalisod. Busa walay laing mabuhat ang mga makaluluoy nga mangingisda.

Miabot ang adlaw diin wala na makasugakod ang pipila kanila sa maapdohon nilang kahimtang nan nakabuot sila nga mangayo og panabang gikan sa pikas kadatuan kay tungod atua man didto si Uray Abyang, ang banggiitang babaylan nga nagbaton og dungog nga mitadlas sa dakong lawod. Apan sa pagdangat nila sa iyang banwa nahulipan lamang og kapalaw ang ilang paglaom dihang nasayran nila ang pagtaliwan niining tinahod nga diwatahan.

Miduol na lamang sila sa bag-ohanon ug dalagang babaylan, aron siya hangyoon sa pag-anitohan si Magwayen, ang Diwata sa Kadagatan aron sila mabulahan sa pagpanagat.

Ug sa misunod nga mga adlaw nasaksihan nila ang tigbahas sa ilang suliran, kay sa dihang nanglulan na sila sa ilang mga sakayan aron mamukot aduna silay nakaplagan nga usa ka dakong banga nga puno og mga gusong nanagsiga. Nabati dayon nila ang tingog sa kadagatan, nakapanglingi sila sa kakurat ayha mitumaw ang malamatong pamayhon ni Magwayen. Nangyukbo sila sa bug-at nga pagtahod diin nahumod sila sa masabligong paglihok sa diwata, "ania ang kataposan sa inyong kalisdanan. Dawata ninyo kini apan ayaw gayod hikalimti, ang pasidaan niini nga karon panumbalingi:" Misud-ong sila sa sudlanan diin anaa mga guso nga kanunay lab-as, nga nagdan-ag sa bulok sa katubigan. Mikanayon si Magwayen "Kini ang igpapaon sa inyong pagabalingon. Buhok sa kataw, dili iya sa tubig mabaw. Usa ka gaway, makausa ka labay. Usa ka adlaw, makausa ka buntaw. Pagasundon, pagatumanon. Kon ugaling kini supakon, pagabayran sa kamatayon" ug human niini dihadihang nahabanaw ang diwata duyog sa balod sa taob. Pagkahuman sa lalom nga pagpamalandong gituman kini nila nga walay pagduhaduha ug sa wala madugay nakadakop sila og ubay ubayng mga isda nga lunlon bulawanon ug nahibalik ang ilang kalipay.

Higpit nilang gitamod ang tugon sa diwata, "usa ka adlaw, usa ka buntaw" nga ilang gibuhat sa matag adlaw hangtod sa nasaksihan kini sa usa ka sulogoon nga nangukoy og paniid ug layon niyang gisayran si Datu Mahangul nga dihadihang nagpadala sa iyang mga balantay aron sakmiton ang mga mahibulongang guso. Dili masukod iyang kalagot sanglit ilaha kining gililong gikan kaniya. Gidala ang mga mananagat sa iyang atubangan diin gisugo sila sa datu nga ipakita ang ilang giingong kahibulongan, ug agi sa bahad sa kamatayon mituman na lamang sila sa iyang mando. Nakita ni Mahangul ang gahom niining paon busa gikuha dayon niya ang mga guso. Gipasidan-an siya sa mga mangingisda nga usa lamang ka guso ang ipaon apan wala niya kini tagda, hinunoa gihurot niya og tagak ang mga guso ngadto sa baling pag-abot nila sa kalawran apan walay nahitabo paglabay sa pipila ka takna ug wala yamo siyay nakuha. Miulbo iyang kaspa ug sa iyang pagkapalaw kalit niyang giluba ang sulogoon nga naingnan niyang bakakon, "Minatay ka makaako pa ka og panglimbong kanako!!?" ug mipauli dayon siya sa iyang panting.

Nianang gabhiuna sa dihang naglutaw siya sa iyang kadamgohan. Misuol og kalit iyahang pus-on nga walay pagpuas...dihang misuka siya og tubig dagat nga makapuno og gatosan ka tadyaw, nga daw buhagay nga dili mabangbang sama sulog sa busay nga gibanosan og dili maihap nga matang sa mga isda "BILATSONG GIATAY!!!" siyaok niya samtang nagkaharahara siya og gawas aron mangayog panabang. " HUY....mga hinampak!!! tabangi....tawon ko ninyo!!! Maamong unta kamo niining tungloha!!" Walay nabuhat ang iyang mga balantay ug gipasagdan lamang siya sa mga sakop nga iyang gipasipad-an agi sa naandan nilang kahadlok ug pagdumot. Ug sa kataposan nalumos sa tubig iyang mga baga ug nabungkag iyang lawas human siya mitigok. Nangbutho dayon ang mga bulawan taliwala sa iyang mga tinai nga nanggawas ug gipangpunit kini sa iyang mga sakop. Wala nila tagda ang salin sa iyang minatay.